Kemeraltı'n da yürütülen altyapı çalışmalarında asırlık su boruları çıktı
Ä°zmir BüyükÅŸehir Belediye BaÅŸkanı Tunç Soyer’in yüz yılın yatırımı olarak nitelediÄŸi Tarihi Kemeraltı Çarşısı’ndaki altyapı çalışmalarında asırlık su borularına rastlandı. Üzerlerinde 19. yüzyılın sonlarında Ä°zmir’in su ÅŸebekesini iÅŸletme imtiyazını alan Belçika firmasının ismi yazılı demir döküm borular koruma altına alındı.
Ä°zmir BüyükÅŸehir Belediyesi’nin Kemeraltı'nda yürüttüÄŸü alt yapı çalışmalarından çıkan borular tarihi çarşıdaki altyapının geçmiÅŸine ait ipuçlarını barındırıyor. Kentsel + 3. Derece Arkeolojik Sit Alanı olan Kemeraltı’ndaki kazıların her anını Ä°zmir Müze MüdürlüÄŸü ve Smyrna Antik Kenti Kazı BaÅŸkanlığı’na baÄŸlı uzman arkeologlar takip ediyor. Altyapı ve üstyapı çalışmalarının beraber ilerlediÄŸi Kemeraltı'nda atık su, yaÄŸmur suyu ve içme suyu hatları ile aydınlatma ve gerilim hatlarının yenilenmesi sırasında yapılan kazılarda asırlık içme suyu borularına rastlandı. Parçaları bulunan demir boruların, 1895 yılında Osmanlı Devleti’nden ÅŸehre su isale etmek için imtiyaz alan Belçikalı yatırımcıların kurduÄŸu “Compagnie Ottomane des Eaux de Smyrne” (Ä°zmir Suları Osmanlı Åžirketi) tarafından döÅŸendiÄŸi öÄŸrenildi.
Belçikalı firmanın 20’lik döküm boruları
Ä°zmir Katip Çelebi Üniversitesi Türk-Ä°slam Arkeolojisi Bölümü ÖÄŸretim Üyesi ve Smyrna Antik Kenti Kazı BaÅŸkanı Prof. Dr. Akın Ersoy, Kemeraltı çalışmalarında bazı sokaklarda rastlanılan döküm demir borularla ilgili, “1895 yılında imtiyaz alan “Compagnie Ottomane des Eaux de Smyrne” (Ä°zmir Suları Osmanlı Åžirketi) adıyla kurulan ve merkezi Belçika’nın Liége kentinde olan ÅŸirket tarafından bu borular döÅŸendi. Åžirket, 1944 yılında belediye tarafından satın alındı. Kanal kazılarında ele geçen boruların üzerinde kabartma olarak 20’lik boru oldukları ve Liege’deki firmanın ismi yer almaktadır. Kazılar sırasında ayrıca 20. yüzyılın ikinci yarısı ve 21. yüzyılın başında Kemeraltı sokaklarında tekrar tekrar yapılan alt yapı çalışmaları ile tahrip olduÄŸundan ancak yer yer izlerine rastlanan yaklaşık 1.5 m. yüksekliÄŸinde ve 1 m. geniÅŸliÄŸindeki tuÄŸla tonozlu kanalizasyon sistemi tespit edilmiÅŸ olup bu sistem 1930’lu yıllarda yine yabancı kökenli Huizler firması tarafından o yıllarda da sorun olduÄŸu kayıtlara ve gazetelere yansıyan Kemeraltı’ndaki su baskınlarını gidermek için yapılmıştı. 1970li yıllara kadar kısmi onarımlarla çalışan sistemin daha sonra hem doÄŸal nedenlerle tıkanarak hem de süregiden altyapı müdahaleleri nedeniyle hızla körelmiÅŸ olduÄŸu anlaşılmaktadır” dedi.
80 yıldır Kemeraltı’nın bazı bölümlerine dokunulmamış
DEÜ ÖÄŸretim Üyesi Tarihçi Dr. Erkan Serçe ise Belçikalı firmaya imtiyaz verildikten sonra ÅŸirketin iki ÅŸekilde çalıştığını ifade ederek, “Firma içme suyu hizmetini doÄŸrudan doÄŸruya abonelere götürdü hem de yapılan anlaÅŸmalarda belli bölgelerde genel çeÅŸmeler koyarak bölgeye su verdi. Ä°lk etapta su ÅŸirketinin döÅŸeme faaliyeti içme için sınırlıydı. Åžirket Ä°zmir Belediyesi’ne geçtikten sonra genel olarak bütün her yere hizmetini geniÅŸletti. 1905 yılına ait APÄ°KAM’da yer alan harita var. Hangi çeÅŸmelere su verildiÄŸi gösteriliyor. 49 yıl boyunca su dağıtım imtiyazını elinde tutan ÅŸirket, 1944 yılında satın alınarak, su dağıtımı Ä°zmir Belediyesi’nin denetimine girdi. ESHOT kurulunca su ÅŸirketi de ESHOT ÅŸirketine geçti. Buradan anladığımız 80 yıldır belediyenin devraldığı ÅŸirketin döÅŸediÄŸi bazı borularda deÄŸiÅŸim yapılmamış” diye konuÅŸtu.
Kapaklardaki Osmanlı Türkçesi
Yapılan çalışmalar sırasında üzerinde Osmanlıca yazılar döküm kapaklara da ulaşıldı. Prof. Dr. Ersoy, “Ülkemizde ikinci düzenli ÅŸehir içi telefon ÅŸebekesi Ä°zmir'de kurulmuÅŸtur. Hükümetle, Ä°zmir Belediyesi arasında 1923 yılında yapılan anlaÅŸma uyarınca; Ä°zmir ÅŸehri ile Karşıyaka, Bornova, Buca ve Balçova bölgelerinde 300'lük birer otomatik sistem santral tesisleri yapılması kararlaÅŸtırılmıştır. Ä°zmir'de telefon sorunlarını çözmek üzere Ä°zmir Belediyesinin baÅŸvurusu üzerine, 1924 yılında hükümet tarafından Ä°zmir Belediyesi'ne telefon iÅŸletme ayrıcalığı verilmiÅŸtir. Bu ayrıcalık 30 yıl süreli olacak, telefon ÅŸebekesi tamamen merkezi batarya sistemi (manuel santral) ile çalışacak ve Ä°zmir, Karşıyaka, Birunabad (Bornova), Kızılçullu'yu (Åžirinyer) kapsamı içine alacaktır. Belediye bu ayrıcalığı alınca Ä°zmir'de bir manyetolu telefon ÅŸebekesi kurdurmuÅŸ, tesis 1925 yılında 200 abone ile iÅŸletmeye açılmıştır. 1927 yılında faaliyete baÅŸlayan Ä°zmir ve Civarı Telefon Türk Anonim Åžirketi, 1938 yılında, yani kuruluÅŸundan 11 yıl sonra hükümetçe çıkarılan bir kanun ile PTT'ye devredilmiÅŸtir. Kanal kazılarında bulunan döküm demir kapaklar telefon hatlarının geçtiÄŸi sokaklarda kullanılan zemin kutularının kapaklarıdır. Kapakların üzerinde Osmanlı Türkçesi ile Ä°zmir ve Civarı Telefon Türk Anonim Åžirketi yazmaktadır” ifadelerini kullandı.
Yorumlar (0)
Gülsu Sağ
En doğru ve en kaliteli haberi yansıtan Gez Medya'ya teşekkürler. Bir Ege'li olarak Tunç Soyer'i canı gönülden destekliyoruz.